آنچه آموزش نباید خودکار کند
سمینار، پرسش و گفت‌وگوی آهسته در برابر منطق سکو
این رویداد بخشی از نمایش امکانات لرالینک برای برگزاری رویدادهای دانشی است. محتوای آن با دقت و بر پایهٔ منابع واقعی نوشته شده، اما همایش هنوز برگزار نشده است و شرکت‌کنندگانش، جز دبیر همایش، شخصیت‌هایی ساختگی‌اند.
سقراط در فایدروس افسانهٔ تحوت را بازمی‌گوید: نوشتن به آدمی نمود دانایی می‌دهد، نه خود دانایی را؛ و واژهٔ نوشته، اگر از آن بپرسی، پاسخی نمی‌دهد. دو هزار و چهارصد سال بعد، متنی داریم که پاسخ می‌دهد؛ بی‌درنگ، روان و بی‌آنکه پاسخ‌گوی چیزی باشد. شرکت‌های فناوری آموزشی به هر دانش‌آموز آموزگاری خصوصی وعده می‌دهند که هرگز خسته نمی‌شود.
اِلنی پاپاداکی با ابزار سر جنگ ندارد. نگرانی او چیزی است که از دست می‌رود وقتی آموزش به «تحویل محتوا و سنجش برونداد» فروکاسته شود. گرت بیستا نشان داده که فرهنگ سنجش می‌پرسد چه چیزی کارآمد است و فراموش می‌کند بپرسد چه چیزی خوب است. به گفتهٔ او آموزش سه غایت دارد: کسب صلاحیت، جامعه‌پذیری، و سوژه شدن، یعنی اینکه آدمی بیاموزد با صدای خودش در جهان بایستد. خودکارسازی به غایت نخست خوب خدمت می‌کند، ولی غایت سوم را فرسوده می‌کند.
نمونهٔ سخنران دانشگاه‌های عمومی یونان است. در سال‌های پس از بحران بدهی، این دانشگاه‌ها با کاهش ژرف بودجه، ادغام دانشکده‌ها و کلاس‌های پرجمعیت روبه‌رو شدند. امروز خودکارسازی درمانی ارزان برای همین کمبود معرفی می‌شود: به جای استادی که استخدام نشد، دستیاری ماشینی. اما کمبودی که با بودجه پدید آمده، با فناوری جبران نمی‌شود؛ تنها پنهان می‌شود.
پاپاداکی سه چیز را برمی‌شمارد که نباید خودکار شوند. نخست، پرسشی که دانشجو هنوز نمی‌داند چگونه بپرسد و تنها در گفت‌وگو با کسی شکل می‌گیرد که او را می‌شناسد. دوم، مخالفت با انسانی که پاسخ‌گوی دیدگاه خویش است؛ مخالفت با ماشین تمرین مناظره نیست، تمرین تنهایی است. سوم، خوانش آهستهٔ مشترک، که در آن معنا میان چند خواننده ساخته می‌شود. پائولو فریره آموزش «بانکی» را نقد می‌کرد که دانش را به ذهن دانش‌آموز واریز می‌کند. آموزگار خودکار ممکن است کامل‌ترین شکل همین الگو باشد.
این سخن دلتنگی برای گذشته نیست. زیرساخت دیجیتال می‌تواند در خدمت گفت‌وگو باشد: حاشیه‌نویسی مشترک، پیش‌نویس‌هایی که نسخه‌هایشان می‌ماند، خوانش یک متن به چند زبان کنار هم. شرطش این است که رابطهٔ انسانی در مرکز بماند و روشن باشد چه کسی چه گفته و پاسخ‌گوی کدام سخن است.
پرسش‌های بحث
- اگر آموزگار ماشینی ارزان‌تر است، جامعه با چه استدلالی باید هزینهٔ آموزگار انسانی را بپردازد؟
- آیا می‌توان فناوری‌ای آموزشی ساخت که به جای پاسخ دادن، پرسیدن را تقویت کند؟
- در کلاس چندزبانه، گفت‌وگوی آهسته به چه زیرساختی نیاز دارد؟
منابع
Plato. 1995. Phaedrus. Translated by Alexander Nehamas and Paul Woodruff. Indianapolis: Hackett.
Biesta, Gert J. J. 2010. Good Education in an Age of Measurement: Ethics, Politics, Democracy. Boulder, CO: Paradigm Publishers.
Freire, Paulo. 1970. Pedagogy of the Oppressed. Translated by Myra Bergman Ramos. New York: Herder and Herder.