مدرک بی‌دروازه‌بان؟
وعده و تسخیر مدرک‌های خُرد، از بروکسل تا هانوی
این رویداد بخشی از نمایش امکانات لرالینک برای برگزاری رویدادهای دانشی است. محتوای آن با دقت و بر پایهٔ منابع واقعی نوشته شده، اما همایش هنوز برگزار نشده است و شرکت‌کنندگانش، جز دبیر همایش، شخصیت‌هایی ساختگی‌اند.
شورای اتحادیهٔ اروپا در ژوئن ۲۰۲۲ توصیه‌نامه‌ای دربارهٔ «مدرک‌های خُرد» تصویب کرد: واحدهای کوتاه یادگیری که سنجیده می‌شوند، با چند عنصر استاندارد توصیف می‌شوند، روی هم انباشته می‌شوند و از کشوری به کشور دیگر می‌روند. هواداران این ایده در آن پایانِ انحصار مدرک چهارساله را می‌بینند. پرستاری در هانوی یا پناهنده‌ای در لاهه می‌تواند آنچه آموخته به رسمیت شناخته شود، بی‌آنکه سال‌ها در دوره‌ای کامل بنشیند.
نگوین تی لان این وعده را از ویتنام می‌سنجد، جایی که دولت و سکوهای بزرگ آموزشی گواهی‌های برخط را پاسخی سریع به شکاف بازار کار معرفی کرده‌اند. آنچه او در عمل می‌بیند این است: صادرکنندگان اصلی این مدرک‌ها نه دانشگاه‌های عمومی‌اند و نه اجتماعات محلی، بلکه سکوهای جهانی و شرکت‌هایی‌اند که گواهی‌هایشان به انگلیسی است و بر پایهٔ نیاز محصولات خودشان طراحی شده است. اعتبار هم از مرکز می‌آید. گواهی یک شرکت آمریکایی در آگهی استخدام دیده می‌شود، ولی دوره‌ای به ویتنامی که دانشسرای یک استان برگزار کرده به‌زحمت به حساب می‌آید.
استدلال سخنران این است که مدرک، پیش از هر چیز، قراردادی اجتماعی است دربارهٔ اینکه چه کسی حق دارد دانش را داوری کند. راندال کالینز در ۱۹۷۹ نشان داد که تورم مدرک بیش از آنکه از مهارت خبر دهد، از مرزکشی میان گروه‌ها خبر می‌دهد. مدرک‌های خُرد دروازه‌بان را حذف نمی‌کنند؛ دروازه را جابه‌جا می‌کنند. دروازه از دانشکده به سکو می‌رود، از زبان ملی به انگلیسی، و از ارزیابی عمومی به الگوریتمی که کسی بیرون از شرکت نمی‌تواند وارسی‌اش کند. ایوان ایلیچ در ۱۹۷۱ می‌خواست یادگیری را از بند مدرسه رها کند. آنچه امروز می‌بینیم یادگیری‌ای است که از مدرسه رها شده و در بازار گرفتار آمده است.
با این همه، نباید از خود ایده دست کشید. مدرک را می‌توان سابقه‌ای باز و وارسی‌پذیر ساخت: چه آموخته شده، به چه زبانی، چه کسی سنجیده و با چه معیاری؛ خوانا برای ماشین، مستقل از سکوی صادرکننده و خوانا به زبان خود یادگیرنده. اینجاست که رویکرد دانش ناوابسته به زبان معنا پیدا می‌کند. دستاورد یادگیری یک موضوع واحد است و توصیف ویتنامی، انگلیسی یا فارسی آن بازنمایی‌های همان موضوع‌اند، نه گواهی‌های جداگانه با ارزش‌های نابرابر.
سخنرانی با سه پیشنهاد پایان می‌یابد: صادرکنندگان عمومی و غیرانتفاعی در کنار دانشگاه‌ها، استانداردهای باز که هیچ شرکتی مالکشان نباشد، و الزام چارچوب اروپایی به شناختن مدرک‌هایی که به زبان‌های غیراروپایی صادر شده‌اند، همان‌قدر که مدرک‌های صادرشده به زبان‌های رسمی اتحادیه را می‌شناسد.
پرسش‌های بحث
- اگر مدرک‌های خُرد دروازه را جابه‌جا می‌کنند، دروازه را باید به دست چه کسی سپرد؟
- چگونه می‌توان دوره‌ای به زبانی کم‌منبع را بی‌آنکه به ترجمه‌ای انگلیسی وابسته شود به رسمیت شناخت؟
- آیا سابقهٔ باز یادگیری می‌تواند از سکوها مستقل بماند، یا خود به داده‌ای تازه برای آنان بدل می‌شود؟
منابع
Council of the European Union. 2022. Council Recommendation of 16 June 2022 on a European approach to micro-credentials for lifelong learning and employability (2022/C 243/02). Official Journal of the European Union C 243, 27 June 2022: 10–25.
Collins, Randall. 1979. The Credential Society: An Historical Sociology of Education and Stratification. New York: Academic Press.
Illich, Ivan. 1971. Deschooling Society. New York: Harper & Row.