مناظره: دانشگاه دیگر خانهٔ دانش نیست
چهار سخنران، دو موضع و پرسشی که دانشگاه سال‌هاست از پاسخ دادن به آن طفره می‌رود
این رویداد بخشی از نمایش امکانات لرالینک برای برگزاری رویدادهای دانشی است. محتوای آن با دقت و بر پایهٔ منابع واقعی نوشته شده، اما همایش هنوز برگزار نشده است و شرکت‌کنندگانش، جز دبیر همایش، شخصیت‌هایی ساختگی‌اند.
بیل ریدینگز در ۱۹۹۶ نوشت که دانشگاه «در ویرانه» است: دیگر نهاد فرهنگ ملی نیست، بلکه دستگاهی دیوان‌سالار است که به نام «تعالی» اداره می‌شود؛ واژه‌ای که چون هر معنایی می‌تواند داشته باشد، عملاً هیچ معنایی ندارد. سی سال بعد، این ویرانه ساکنان تازه‌ای پیدا کرده است: رتبه‌بندی‌ها، شاخص‌های استناد، چند ناشر بزرگ که زیرساخت نشر علمی را در اختیار دارند، و اکنون مدل‌های زبانی که در یک دقیقه متنی می‌نویسند که دانشجوی دکتری یک فصل تمام برای نوشتنش جان می‌کند.
موافقان گزاره می‌گویند دانشگاه انحصار دانش را نه در برابر حمله‌ای بیرونی، که با تصمیم‌های خودش از دست داده است: با استادانی که با قراردادهای کوتاه‌مدت و ناپایدار درس می‌دهند، با پژوهشی که ارزشش را شمار استنادها در نمایه‌های انگلیسی‌زبان تعیین می‌کند، و با شهریه‌هایی که دانش را کالا کرده‌اند. به گمان آنان، دانش امروز بیش از هر جا در بایگانی‌های اجتماعی، جمع‌های نرم‌افزار آزاد، کار مترجمان مستقل و حلقه‌های خوانش تبعیدیان ساخته می‌شود؛ و دانشگاه، اگر هنوز چیزی بر آن می‌افزاید، دیگر خانهٔ آن نیست.
مخالفان این حکم را زودهنگام و خطرناک می‌دانند. هر جا دانشگاه عمومی ضعیف شده، جای خالی‌اش را مشترکات دانش پر نکرده‌اند، بلکه سکوها و شرکت‌های خصوصی پر کرده‌اند. دانشگاه هنوز از معدود جاهایی است که برای پرسش آهسته و بی‌سود دستمزد می‌دهد، و برای پژوهشگرانی از جنوب جهانی یا در تبعید، پناهی است شکننده اما واقعی. از نگاه آنان، کار امروز پس گرفتن دانشگاه است، نه رها کردنش.
این مناظره نه سوگ‌نامه است و نه جشن. پرسش این است که دانش، در روزگاری که نوشتن ارزان شده و مرجعیت محل نزاع است، به چه شکل نهادی نیاز دارد و چه کسی دربارهٔ آن تصمیم می‌گیرد؛ و زیرساختی باز و چندزبانه کدام کار دانشگاه را می‌تواند بر عهده بگیرد و کدام را نمی‌تواند.
شیوهٔ مناظره
- هر طرف دو سخنران دارد. هر سخنران هشت دقیقه فرصت دارد و نوبت‌ها یک در میان است؛ آغاز با موافقان.
- ده دقیقه پرسش متقابل میان دو طرف، با گردانندگی لوکا مورو.
- بیست‌وپنج دقیقه پرسش حاضران، در تالار و از راه دور.
- هر سخنران دو دقیقه سخن پایانی دارد. حاضران پیش و پس از مناظره رأی می‌دهند و طرفی برنده است که رأی بیشتری را جابه‌جا کند.
مواضع آغازین
- هندریک فیسخر (موافق): دانشگاه هلندی به بنگاهی بدل شده که محصولش مدرک و رتبه است؛ دانش در آن نه به سبب آن، که به رغم آن پدید می‌آید.
- تاندیوه دلامینی (موافق): دانشجویانی که در ۲۰۱۵ در کیپ‌تاون مجسمهٔ رودز را به زیر کشیدند نشان دادند برنامهٔ درسی نقشهٔ دانشِ به‌حساب‌آمدنی است؛ خانه‌ای که بیشتر جهان را بیرون نگه می‌دارد خانهٔ دانش نیست.
- اِلنی پاپاداکی (مخالف): سمینار و خوانش آهسته را هیچ سکویی به ارث نخواهد برد؛ اگر دانشگاه را رها کنیم، وارثش مشترکات نخواهد بود، بازار خواهد بود.
- مهدی قربانی (مخالف): برای استادانی که از دانشگاه‌های ایران اخراج شدند، دانشگاه بنگاه نبود؛ جایی بود که ارزش جنگیدن داشت. کنار گذاشتن ایدهٔ دانشگاه هدیه‌ای است به حکومت‌های اقتدارگرا.
پرسش‌های بحث
- اگر دانشگاه نه، کدام نهاد از پژوهش آهسته و بی‌سود پشتیبانی خواهد کرد؟
- آیا زیرساخت‌های باز و چندزبانه می‌توانند ارزیابی، پیوستگی و حافظه را نگه دارند بی‌آنکه حذف‌های دانشگاه را تکرار کنند؟
- وقتی امضا، مدرک و مجله هر سه اعتبارشان را از دست می‌دهند، چه کسی باید دانش را بسنجد؟
منابع
Readings, Bill. 1996. The University in Ruins. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Collini, Stefan. 2012. What Are Universities For? London: Penguin.
Newfield, Christopher. 2016. The Great Mistake: How We Wrecked Public Universities and How We Can Fix Them. Baltimore: Johns Hopkins University Press.
Mbembe, Achille Joseph. 2016. "Decolonizing the University: New Directions." Arts and Humanities in Higher Education 15 (1): 29–45.