زبان‌هایی که بایگانی نشدند
نمایشگاهی دربارهٔ آنچه بایگانی‌ها نگه نداشته‌اند
این رویداد بخشی از نمایش امکانات لرالینک برای برگزاری رویدادهای دانشی است. محتوای آن با دقت و بر پایهٔ منابع واقعی نوشته شده، اما همایش هنوز برگزار نشده است و شرکت‌کنندگانش، جز دبیر همایش، شخصیت‌هایی ساختگی‌اند.
هر بایگانی با یک تصمیم آغاز می‌شود: چه چیزی ارزش نگه داشتن دارد. دریدا در «تب بایگانی» نشان داد که این تصمیم هرگز بی‌طرف نیست؛ بایگانی همان‌قدر که حفظ می‌کند، فراموشی را هم سازمان می‌دهد. آن لورا استولر، که سال‌ها در بایگانی‌های استعماری هلند کار کرد، پیشنهاد کرد بایگانی را «در امتداد رگه‌اش» بخوانیم: نه برای اطلاعاتی که در آن هست، بلکه برای منطقی که تعیین کرده چه چیزی ثبت شود و چه چیزی بیرون بماند.
این نمایشگاه دربارهٔ آن بیرون است. دربارهٔ زبان‌هایی که در فهرست کتابخانه‌ها، در فرم‌های اداری، در پرونده‌های ثبت احوال و در پیکره‌های داده جایی نیافتند. یونسکو در اطلس زبان‌های در خطر جهان از هزاران زبان نام می‌برد که آیندهٔ نسل بعدی‌شان معلوم نیست، اما آنچه کمتر دیده می‌شود، زبان‌هایی است که هنوز زنده‌اند و تنها در بایگانی‌ها مرده‌اند: زبانی که هر روز در خانه‌ای در لاهه شنیده می‌شود و هیچ سند رسمی‌ای به آن نوشته نشده است.
شش اثر این نمایشگاه از شش نقطهٔ جهان آمده‌اند و هر کدام راهی برای دیدن این غیاب پیشنهاد می‌کنند: صداهایی که ضبط شده‌اند اما فهرست نشده‌اند، برگه‌هایی که خط‌شان را دستگاه اسکن نمی‌شناسد، نام‌هایی که در گذرنامه شکسته‌اند. هیچ‌کدام از این آثار برای غیاب سوگواری نمی‌کنند. آن‌ها می‌پرسند اگر بایگانی را کسانی بسازند که تاکنون بیرونش مانده‌اند، چه شکلی خواهد داشت.
نمایشگاه در گری اسپیس این د میدل در لاهه برپا می‌شود. افتتاح آن در عصر روز نخست همایش است و تا پایان همایش برای عموم باز می‌ماند. همهٔ متن‌های دیواری به فارسی، انگلیسی و هلندی است و هر اثر نسخهٔ صوتی به زبان خود هنرمند دارد.
آثار
- «فهرست ناتمام»، چیدمان کارت‌های کتابخانه، از آکوا منسا (آکرا): برگه‌های فهرستی که موضوع‌شان را دوباره به زبان‌های غنایی نوشته است.
- «صدای بی‌برچسب»، اثر صوتی، از ینی کونوری (لیما): بیست ساعت ضبط کچوا از یک بایگانی رادیویی که هرگز نمایه نشد.
- «نام در گذرنامه»، مجموعه‌عکس، از رها امینی (لاهه): چهره‌های مهاجران کنار نامشان، یک بار به خط خودشان و یک بار آن‌گونه که اداره نوشته است.
- «خطی که اسکن نمی‌شود»، چاپ دستی، از آیگول نورلانوا (آلماتی): صفحه‌هایی به خط عربیِ قزاقی که نرم‌افزار نویسه‌خوان آن‌ها را خالی می‌بیند.
- «واژه‌نامهٔ آشپزخانه»، ویدیو، از سارا ایت‌حمو (روتردام): سه نسل از یک خانوادهٔ ریفی که نام ادویه‌ها را به تاریفیت، عربی و هلندی می‌گویند.
- «بایگانیِ برعکس»، اثر تعاملی، از تیم نمایشگاه: دیواری که بازدیدکنندگان واژه‌ای از زبانی ثبت‌نشده را بر آن می‌نویسند و در پایان همایش به کتابخانه سپرده می‌شود.
منابع
Derrida, Jacques. 1996. Archive Fever: A Freudian Impression. Translated by Eric Prenowitz. Chicago: University of Chicago Press.
Stoler, Ann Laura. 2009. Along the Archival Grain: Epistemic Anxieties and Colonial Common Sense. Princeton: Princeton University Press.
Moseley, Christopher, ed. 2010. Atlas of the World's Languages in Danger. 3rd ed. Paris: UNESCO Publishing.