تامازیغت در روتردام
زبان‌های مهاجران و مدرسهٔ هلندی پس از ۲۰۰۴
این رویداد بخشی از نمایش امکانات لرالینک برای برگزاری رویدادهای دانشی است. محتوای آن با دقت و بر پایهٔ منابع واقعی نوشته شده، اما همایش هنوز برگزار نشده است و شرکت‌کنندگانش، جز دبیر همایش، شخصیت‌هایی ساختگی‌اند.
از ۱۹۷۰ دولت هلند آموزش زبان و فرهنگ کشور مبدأ را برای فرزندان کارگران مهاجر تأمین مالی می‌کرد. این آموزش در ۱۹۹۸ با قانونی تازه شکل رسمی‌تری گرفت و در اول اوت ۲۰۰۴ بودجه‌اش قطع شد. استدلال دولت روشن بود: اولویت با یادگیری هلندی است. از آن پس زبان خانهٔ کودک مهاجر، در بهترین حالت، کاری بیرون از ساعت مدرسه شد و در بدترین حالت، مانعی بر سر راه «ادغام».
داستان کودکان مراکشی‌تبار در این میان طنزی تلخ دارد. بیشتر خانواده‌هایی که از ریف به روتردام و آمستردام آمدند، در خانه به تاریفیت سخن می‌گفتند، یکی از گونه‌های تامازیغت. اما آنچه در همان کلاس‌های زبان مبدأ به آن‌ها آموخته می‌شد، معمولاً عربی معیار بود، یعنی زبانی که نه زبان خانه بود و نه زبان مدرسهٔ هلندی. تامازیغت در ۲۰۱۱ در قانون اساسی مراکش زبان رسمی شد، اما در مدرسهٔ هلندی هرگز جایی نیافت.
نتیجه نسلی است که زبان پدربزرگ و مادربزرگش را می‌فهمد ولی نمی‌خواند و نمی‌نویسد، و زبان مدرسه را می‌نویسد ولی در آن همیشه «تازه‌وارد» شمرده می‌شود. پژوهش‌های اکسترا و یاغمور (۲۰۰۴ و ۲۰۱۲) نشان داده‌اند که شهرهای بزرگ اروپا عملاً چندزبانه‌اند، اما سیاست آموزشی‌شان این چندزبانگی را کمبود می‌بیند، نه سرمایه. کودکی که به فرانسوی و آلمانی سخن می‌گوید «دوزبانه» است؛ کودکی که به تامازیغت و هلندی سخن می‌گوید «مشکل زبانی» دارد.
استدلال من این است که این نگاه دوگانه از جنس سیاست است، نه آموزش. اروپایی که در اسناد رسمی‌اش از هر شهروند می‌خواهد دو زبان جز زبان مادری بیاموزد، نمی‌تواند زبان مادری میلیون‌ها شهروند خودش را نادیده بگیرد. پیشنهاد مشخص من بازگشت آموزش زبان‌های خانه به درون برنامهٔ مدرسه است، با معلمان آموزش‌دیده و کتاب‌های باز، و با شناختن تامازیغت به همان نامی که گویشورانش به آن می‌خوانند.
پرسش‌های بحث
- چرا چندزبانگی کودک اروپایی سرمایه شمرده می‌شود و چندزبانگی کودک مهاجر کمبود؟
- اگر آموزش زبان خانه دوباره به مدرسه بازگردد، کدام زبان‌ها و با چه معیاری انتخاب خواهند شد؟
- نهادهای محلی، مانند کتابخانه‌ها و مراکز محله، چه کاری می‌توانند بکنند که مدرسه نمی‌کند؟
منابع
Tweede Kamer der Staten-Generaal. 2003. Beëindiging bekostiging onderwijs in allochtone levende talen. Kamerstuk 29019, nr. 3 (Memorie van toelichting).
Extra, Guus, and Kutlay Yağmur, eds. 2004. Urban Multilingualism in Europe: Immigrant Minority Languages at Home and School. Clevedon: Multilingual Matters.
Extra, Guus, and Kutlay Yağmur, eds. 2012. Language Rich Europe: Trends in Policies and Practices for Multilingualism in Europe. Cambridge: Cambridge University Press / British Council.