ترجمه در تبعید

از ۱۵ اوت ۲۰۲۱ که طالبان کابل را گرفتند، دختران افغانستان قدم‌به‌قدم از آموزش بیرون رانده شدند: نخست از دبیرستان و در دسامبر ۲۰۲۲ از دانشگاه. یونسکو در اوت ۲۰۲۴ برآورد کرد که دست‌کم یک میلیون و چهارصد هزار دختر عمداً از آموزش متوسطه محروم شده‌اند. افغانستان تنها کشور جهان است که زنان را از دبیرستان و دانشگاه منع کرده است. همزمان، بخش بزرگی از استادان، نویسندگان، مترجمان و ناشران کشور را ترک کردند یا خاموش شدند.

آنچه پس از آن رخ داد، شکل تازه‌ای از تولید دانش است که بیرون از مرزها و برای درون مرزها کار می‌کند. کلاس‌های پنهانی خانگی، دوره‌های آنلاین برای دختران، و ناشرانی در ایران، آلمان و پاکستان که کتاب درسی و ادبیات را برای خوانندگانی در افغانستان منتشر می‌کنند که خودشان دیگر نمی‌توانند در آن زندگی کنند. در این شبکه ترجمه نقشی دوگانه دارد: دانش جهان را به زبان دختری می‌رساند که مدرسه‌اش بسته است، و صدای نویسندگان افغان را به جهانی می‌رساند که تنها از راه خبرهای جنگ آن‌ها را می‌شناسد.

این دانش شکننده است. کتاب‌های پی‌دی‌اف دست‌به‌دست می‌شوند، بی‌نام مترجم، بی‌شناسه و بی‌سابقهٔ نسخه. وقتی وب‌سایت ناشری در تبعید بسته می‌شود، همه‌چیز با آن می‌رود. وقتی مترجمی از ترس خانواده‌اش نامش را برمی‌دارد، کارش بی‌صاحب می‌ماند. ادوارد سعید تبعید را «شکافی التیام‌ناپذیر» میان انسان و سرزمینش خوانده بود؛ برای دانش، این شکاف با گم شدن نشانی‌ها و نام‌ها شروع می‌شود.

پیشنهاد من زیرساختی است که سه چیز را تضمین کند: هر ترجمه نمایشی از یک اثر با شناسهٔ پایدار باشد؛ نام مترجم، یا اگر امنیتش ایجاب کند نام مستعارش، همیشه با کار بماند؛ و نسخه‌ها در جاهای مختلف نگه داشته شوند تا بستن یک سرور به معنای پاک شدن یک کتابخانه نباشد. دانشی که در تبعید ساخته می‌شود، دانش افغانستان است و باید روزی به همان‌جا برگردد.

پرسش‌های بحث

منابع

PBS NewsHour / Associated Press. 2024. "Taliban deliberately deprived 1.4 million Afghan girls of schooling, United Nations agency says." August 2024.

Said, Edward W. 2000. "Reflections on Exile." In Reflections on Exile and Other Essays. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Cronin, Michael. 2006. Translation and Identity. London: Routledge.