از سیریلیک به لاتین

زبان قزاقی در یک قرن سه خط عوض کرده است: تا اواخر دههٔ ۱۹۲۰ با خط عربی نوشته می‌شد، سپس با لاتین، و از ۱۹۴۰ با سیریلیک. فرمان شمارهٔ ۵۶۹ رئیس‌جمهور در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۷ گذار دوباره به لاتین را آغاز کرد. الفبای نخست، که حرف‌های ویژهٔ قزاقی را با آپاستروف نشان می‌داد، با انتقاد گسترده روبه‌رو شد و چند ماه بعد با فرمانی تازه اصلاح شد. مهلت پایان کار هم از ۲۰۲۵ به سال‌های بعد رفته است.

بحث عمومی بیشتر بر سر نماد سیاسی این تصمیم بوده است: دور شدن از روسیه، نزدیک شدن به جهان ترک‌زبان. این پوستر پرسشی کم‌صداتر را پیش می‌کشد: با میلیون‌ها صفحه کتاب، روزنامه و سند دیجیتال‌شده به سیریلیک چه باید کرد؟ کتابخانه‌ها میان دو راه گیر افتاده‌اند. یکی برگردان خودکار همهٔ متن‌ها به لاتین است که خطا می‌سازد و نسخهٔ اصلی را پنهان می‌کند. دیگری نگه داشتن دو بایگانی جدا است که نسل تازه از یکی‌شان بی‌خبر می‌ماند. در این میان، قزاق‌های چین هنوز با خط عربی می‌نویسند و نوشته‌هایشان در هیچ‌کدام از این دو بایگانی جایی ندارد.

پیشنهاد ما این است که خط را صورتِ نمایش یک اثر بدانیم، نه هویت آن. هر اثر یک شناسهٔ پایدار دارد و نسخه‌های سیریلیک، لاتین و عربی‌اش نمایش‌های یک چیزند. خواننده هر خطی را که می‌خواند انتخاب می‌کند و نسخهٔ اصلی همیشه در دسترس می‌ماند. این همان اصلی است که دانش ناوابسته به زبان بر آن بنا شده است: خط و زبان می‌توانند تغییر کنند، بی‌آنکه خود دانش گم شود.

یافته‌ها

منابع

Decree of the President of the Republic of Kazakhstan No. 569, "On the transition of the Kazakh alphabet from Cyrillic to the Latin script", 26 October 2017.

Al Jazeera. 2017. "Kazakhstan to switch from Cyrillic to Latin alphabet." 28 October 2017.

The Conversation. 2017. "Kazakhstan is changing its alphabet – here's why."