بایگانی زیر اشغال
حافظه به‌مثابه حق دانستن
این رویداد بخشی از نمایش امکانات لرالینک برای برگزاری رویدادهای دانشی است. محتوای آن با دقت و بر پایهٔ منابع واقعی نوشته شده، اما همایش هنوز برگزار نشده است و شرکت‌کنندگانش، جز دبیر همایش، شخصیت‌هایی ساختگی‌اند.
در تابستان ۱۹۸۲، هنگام محاصرهٔ بیروت، بایگانی مرکز پژوهش سازمان آزادی‌بخش فلسطین مصادره شد: کتاب‌ها، نسخه‌های خطی، نقشه‌ها و اسنادی که پژوهشگران فلسطینی سال‌ها گرد آورده بودند. بخشی از آن بعدها بازگردانده شد و سرنوشت بخشی دیگر هنوز روشن نیست. رونا سلا (۲۰۱۸) نشان داده است که این رویداد استثنا نبود؛ حلقه‌ای بود در زنجیره‌ای از ضبط و پنهان‌سازی عکس‌ها، فیلم‌ها و اسناد فلسطینی در بایگانی‌هایی که فلسطینیان به آن‌ها دسترسی ندارند.
ژاک دریدا در «تب بایگانی» یادآوری می‌کند که واژهٔ بایگانی از خانهٔ «آرخون‌ها» می‌آید، فرمانروایانی که اسناد را نگه می‌داشتند و حق تفسیرشان را داشتند. بایگانی همیشه پرسشی دربارهٔ قدرت است: چه کسی نگه می‌دارد، چه کسی دسترسی دارد، چه کسی حق دارد بگوید یک سند چه معنایی دارد. در وضعیت اشغال، این پرسش‌ها انتزاعی نیستند. خانواده‌ای که می‌خواهد ثابت کند روستایش پیش از ۱۹۴۸ کجا بوده، به همان سندی نیاز دارد که در دست دیگری است.
در برابر این وضعیت، فلسطینیان بایگانی‌های خود را ساخته‌اند. «همهٔ آنچه ماند» به ویراستاری ولید خالدی (۱۹۹۲) سرگذشت ۴۱۸ روستای خالی‌شده را ثبت کرد. پروژه‌های تاریخ شفاهی صدای کسانی را ضبط کرده‌اند که آخرین شاهدان‌اند. اما بایگانی جامعه‌محور آسیب‌پذیر است: یک سرور، یک حساب کاربری یا یک تصمیم شرکتی برای حذف محتوا کافی است تا سال‌ها کار از میان برود. میشل کاسول (۲۰۱۴)، در پژوهشی دربارهٔ عکس‌های زندان تول‌اسلنگ در کامبوج، نشان داده است که سندی که عاملان خشونت ساخته‌اند می‌تواند در دست بازماندگان به ابزار شهادت بدل شود. بایگانی فقط گذشته را حفظ نمی‌کند؛ میدان روایت در زمان حال است.
استدلال من این است که حافظه را باید حقی معرفتی دانست و برای آن زیرساخت ساخت. یعنی نسخه‌های توزیع‌شده که با حذف یک نسخه از میان نروند؛ شناسه‌های پایدار که پس از جابه‌جایی یا حذف همچنان نشان دهند سندی وجود داشته است؛ ثبت دقیق منشأ هر سند، چون در وضعیت مناقشه، اعتبار سند همان سرچشمهٔ آن است؛ و توصیف نخست به عربی، به زبان کسانی که این حافظه از آنِ آن‌هاست. آریلا عایشه آزولای (۲۰۱۹) از ما می‌خواهد بایگانی امپراتوری را «فراموش کنیم» تا تاریخ‌های ممکن دیگری پدیدار شوند. من می‌پرسم این تاریخ‌های ممکن را کجا و چگونه نگه داریم.
پرسش‌های بحث
- در وضعیت مناقشه، اعتبار یک سند دیجیتال بر چه چیزی تکیه دارد؟
- آیا بازگرداندن نسخهٔ دیجیتال یک بایگانی مصادره‌شده می‌تواند جای بازگرداندن خود آن را بگیرد؟
- بایگانی‌های جامعه‌محور چگونه می‌توانند در برابر حذف از سوی پلتفرم‌ها پایدار بمانند؟
منابع
Sela, Rona. 2018. “The Genealogy of Colonial Plunder and Erasure – Israel’s Control over Palestinian Archives.” Social Semiotics 28 (2): 201–229.
Derrida, Jacques. 1996. Archive Fever: A Freudian Impression. Translated by Eric Prenowitz. Chicago: University of Chicago Press.
Khalidi, Walid, ed. 1992. All That Remains: The Palestinian Villages Occupied and Depopulated by Israel in 1948. Washington, DC: Institute for Palestine Studies.
Caswell, Michelle. 2014. Archiving the Unspeakable: Silence, Memory, and the Photographic Record in Cambodia. Madison: University of Wisconsin Press.
Azoulay, Ariella Aïsha. 2019. Potential History: Unlearning Imperialism. London: Verso.