بیرون از فهرست
طبقه‌بندی استعماری در مجموعه‌های آفریقایی
این رویداد بخشی از نمایش امکانات لرالینک برای برگزاری رویدادهای دانشی است. محتوای آن با دقت و بر پایهٔ منابع واقعی نوشته شده، اما همایش هنوز برگزار نشده است و شرکت‌کنندگانش، جز دبیر همایش، شخصیت‌هایی ساختگی‌اند.
در ردهٔ دین در طبقه‌بندی دهدهی دیویی، بیشتر شماره‌ها از آغاز به مسیحیت رسید و همهٔ دین‌های دیگر جهان در یک بازهٔ کوچک فشرده شدند. زبان‌های آفریقایی، با بیش از دو هزار زبان، زیر یک شمارهٔ سه‌رقمی جای گرفتند. این‌ها خطای فنی نیستند. نقشه‌ای‌اند از اینکه سازندگان این نظام جهان را از کجا می‌دیدند. و همین نقشه هنوز در قفسه‌های کتابخانه‌های دانشگاهی آکرا، لاگوس و نایروبی به کار می‌رود.
هوپ اولسن (۲۰۰۲) این را «قدرت نامیدن» خوانده است: سرعنوان موضوعی تعیین می‌کند کتاب را کجا بیابیم و، مهم‌تر، آن را به‌عنوان چه چیزی بیابیم. در فهرست‌های دوران استعمار، آیین‌های دینی آکان را زیر سرعنوان‌هایی چون «بت‌پرستی» و «فتیش‌پرستی» توصیف کرده‌اند. پژوهشگر غنایی که امروز در بایگانی دنبال تاریخ دین خود می‌گردد، باید نخست زبان تحقیرکنندهٔ دیگری را یاد بگیرد تا بتواند آن را جست‌وجو کند.
اصلاح ممکن است اما دشوار است و سیاسی. کتابخانهٔ کنگرهٔ آمریکا پس از سال‌ها کشمکش، سرانجام در سال ۲۰۲۱ سرعنوان «بیگانگان غیرقانونی» را کنار گذاشت. اِمیلی درابینسکی (۲۰۱۳) یادآوری می‌کند که هیچ اصلاحی کامل نیست: هر واژهٔ تازه هم روزی کهنه می‌شود. پیشنهاد او این است که به جای وانمود به بی‌طرفی، سیاستِ فهرست را آشکار کنیم. من این پیشنهاد را یک قدم جلوتر می‌برم.
اگر توصیف همیشه از جایی نوشته می‌شود، چرا فقط یک توصیف داشته باشیم؟ پیشنهاد من توصیفِ چندگانه و امضاشده است: فهرست‌نویس رسمی توصیف خود را بنویسد، جامعه‌ای که اثر از آن آمده توصیف خود را به زبان خودش، و هر دو با نام نویسنده و تاریخ کنار هم بمانند. توصیف به بخشی از مدار اثر بدل می‌شود، نه برچسبی که یک بار و برای همیشه بر آن زده شده. آشیل ممبه (۲۰۰۲) بایگانی را نهادی می‌داند که خیال یک دولت را برمی‌سازد. شاید بایگانی چندصدا بتواند خیال دیگری بسازد.
در این سخنرانی تجربهٔ یک پروژهٔ آزمایشی را در بازتوصیف مجموعه‌ای از عکس‌های دوران استعمار شرح می‌دهم و نشان می‌دهم چه چیزی با این روش ممکن شد و کجا با مقاومت نهادی روبه‌رو شدیم: از قواعد نمایه‌سازی تا پرسش ساده‌ای که هر بار تکرار شد، اینکه «کدام توصیف درست است؟»
پرسش‌های بحث
- آیا توصیف چندگانه جست‌وجو را برای خواننده دشوارتر می‌کند یا دقیق‌تر؟
- چه کسی به نمایندگی از یک جامعه حق دارد اثری را توصیف کند؟
- آیا کتابخانه‌های جنوب جهانی باید نظام طبقه‌بندی خود را از نو بسازند یا نظام موجود را از درون دگرگون کنند؟
منابع
Olson, Hope A. 2002. The Power to Name: Locating the Limits of Subject Representation in Libraries. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers.
Drabinski, Emily. 2013. “Queering the Catalog: Queer Theory and the Politics of Correction.” The Library Quarterly 83 (2): 94–111.
Mbembe, Achille. 2002. “The Power of the Archive and Its Limits.” In Refiguring the Archive, edited by Carolyn Hamilton et al., 19–27. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers.
Stoler, Ann Laura. 2009. Along the Archival Grain: Epistemic Anxieties and Colonial Common Sense. Princeton: Princeton University Press.